[Chia sẻ + Giáo dục] Chuyện Nhóm “Con Ghét Bố Mẹ” Trên Mạng Xã Hội

 Tôi nhận thấy tin tức về nhóm “Con ghét bố mẹ” với hơn 58.000 thành viên tham gia đang khá nóng hổi. Dĩ nhiên tin tức nóng hổi không đồng nghĩa với việc hiện thực cũng cần phải sốt xình xịch như vậy. Vì thực ra điều này không có gì mới mẻ. 

Trong 10 năm làm việc với các bạn thanh thiếu niên và gia đình của các em, tôi từng gặp những trường hợp nặng lời, như: “Con mong cha/mẹ chết đi!”, “Bố mẹ đi luôn đừng bao giờ về nữa!”, “Bố mẹ không quan tâm đến con chỉ tiền tiền tiền!”, “Ông bà chỉ biết sướng xong rồi đẻ ra tôi!”, “Tao mong là không sinh ra mày!”, “Biết vậy tao đẻ ra quả trứng luộc ăn luôn còn hơn!”, “Mày có giỏi thì đi luôn với đám bạn láo toét của mày đi!”, “Học thì ngu mà chỉ biết đòi hỏi! Xem đứa A đứa B cùng lớp với mày kìa!” v.v.  Trong cơn giận dữ, cha mẹ và con cái có thể lời qua tiếng lại, bạo lực ngôn từ với nhau. Bởi đời thường không phải lúc nào cũng có chỗ cho ái ngữ và không phải ai cũng có nền tảng nhận thức vững vàng, biết điều hòa cảm xúc để cân nhắc kỹ trước khi nói- nhất là trong thời điểm dầu sôi lửa bỏng.

Tôi nghĩ giữa cha mẹ và con cái luôn tồn tại khoảng cách, sự khác biệt về tuổi tác, nhận thức, vốn sống. Nên đôi khi có mâu thuẫn, va chạm bằng cả lời nói lẫn hành vi là điều khó tránh khỏi. Loại trừ những trường hợp có hoàn cảnh gia đình đặc biệt, thì hầu như gia đình nào cũng sẽ có lúc cha mẹ và con cái bất đồng, “chiến tranh nóng”, “chiến tranh lạnh” với nhau.

Vậy nếu con em chúng ta tham gia vào nhóm “Con ghét bố mẹ” thì có phải dấu hiệu đáng lo ngại hay không? Dĩ nhiên là không. Vì mạng xã hội sinh ra là để các hội nhóm khó có cơ hội tồn tại trong đời thực được xuất hiện. Điều mà cha mẹ cần quan tâm ở đây là tại sao con lại muốn tham gia vào nhóm đó? Cần xem xét động cơ của con, thay vì hành vi. Bởi sự nóng vội từ cha mẹ thường là một trong số các nguyên nhân khiến “Con ghét bố mẹ” nhiều hơn.

Khi trẻ em và thanh thiếu niên bộc lộ rằng mình “ghét” một ai đó, thì đó không phải là thuộc tính tâm lý (lâu dài) mà là quá trình tâm lý (ngắn hạn). Tính khí, cảm xúc của trẻ không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhất quán. Nên không thể dựa vào những phản ứng nhất thời để kết luận các em thực sự có thái độ tiêu cực với đấng sinh thành.

Có lý do để các em cảm thấy cha mẹ đáng ghét, mà theo kinh nghiệm của tôi, đây là những lý do khiến cha mẹ trở nên “dễ bị ghét” trong mắt con cái:

-         Hứa hẹn xong không làm.

-         Giao tiếp chủ yếu bằng phê bình, mệnh lệnh, đe dọa mà không thực sự trò chuyện.

-         Có ác cảm với bạn bè, ngành nghề, sở thích của con.

-         Không tin tưởng, hay rình rập, theo dõi.

-     Ngắt lời, không lắng nghe hết câu chuyện mà đã đưa ra lời khuyên kèm theo trách mắng.

-         So sánh con với bạn bè đồng trang lứa.

-         Đòi hỏi ở con nhiều thành tích, thói quen, phẩm chất mà chính bản thân chưa có.

-         Kể lể dài dòng các câu chuyện để biến lòng biết ơn thành món nợ và gánh nặng.

-         Tự ý vào phòng, động vào đồ đạc hay xem trộm các thiết bị điện tử, nhật ký của con.

-         Tịch thu điện thoại, trừng phạt bằng cắt tiền tiêu vặt.

-         Yêu cầu con dừng lại ngay lập tức một việc gì đó.

-         Coi con mãi là đứa trẻ, chăm sóc con trước mắt bạn bè.

-         Nghe lời họ hàng, người ngoài trong việc giáo dục con, thiếu chính kiến.

-         Đem vấn đề sức khỏe ra để ép con nghe lời.

Nếu đặt bạn và tôi vào tình huống này, đôi khi chúng ta cũng khó có thể “yêu quý” đấng sinh thành. Trẻ bộc phát ra bằng ngôn từ không có nghĩa là chúng xấu xa, hư hỏng. Mà chúng cần giải tỏa áp lực theo cách phù hợp, trong vai trò thế yếu, đang phải lệ thuộc vào cha mẹ. Áp lực ấy được âm thầm tích tụ qua năm tháng, qua từng cử chỉ, hành vi, ánh mắt của cha mẹ. 

Mỗi một cá thể đều chịu tác động của văn hóa, ngôn ngữ, bối cảnh sống và năng lực nhận thức. Càng phát triển ý thức về bản thân, lòng tự trọng càng gia tăng (nhất là trong giai đoạn dậy thì) thì trẻ càng dễ “nổi khùng” với sự áp đặt cứng nhắc từng là vòng tay bao bọc của cha mẹ trong quá khứ.

Điều này giống như việc khi người trưởng thành đến nơi làm việc, giữa cấp trên và cấp dưới không phải lúc nào cũng chan hòa tình yêu thương. Mà sẽ ngấm ngầm có sự phản kháng, đối địch mà đôi khi chính bản thân họ sẽ tránh thừa nhận, học cách tự dàn xếp cảm xúc để đạt được mục đích.

Trẻ em và trẻ vị thành niên thì chưa có những kỹ xảo giao tiếp như vậy. Nên chúng sẽ nín nhịn và rồi bộc phát thông qua các hành vi, lời nói đi ngược lại bản chất phục tùng thường ngày khi xảy ra các sự kiện kích hoạt chúng mạnh mẽ.

Nếu trẻ nói ghét cha mẹ, đừng vội đòn roi hay quát mắng. Người lớn hãy bắt đầu với câu hỏi: “Tại sao?”.

Vậy người lớn có nên sợ việc con nói “ghét cha mẹ” không? Tôi nghĩ đôi khi cha mẹ nên “dám bị ghét” nếu hiểu rõ điều mình đang làm là cần thiết, không kèm theo động cơ và cảm xúc cá nhân, mà chỉ muốn hướng dẫn, giúp đỡ con phát triển.

Ví dụ nếu con đòi mua điện thoại đời mới mà cha mẹ mua ngay, đương nhiên con sẽ nói “yêu” cha mẹ. Còn cha mẹ không mua thì con sẽ nói “ghét”. Con xin tiền đi chơi, cha mẹ cho nhiều con sẽ “thương” cha mẹ. Nếu cha mẹ từ chối hoặc cho ít, con sẽ nói “Cha mẹ không thương con”. Đó là chuyện thường ngày, nhưng làm cha mẹ tỉnh táo thì sẽ không bao giờ quên mất vị thế của mình. Bởi làm bạn với con không có nghĩa là để cảm xúc của con dẫn dắt.

Có vốn sống nhất định, đang lao động nuôi gia đình, chịu rèn luyện trong thực tế, cha mẹ cần là người thầy, người cố vấn con kính trọng hơn là xoay quay mớ cảm xúc để thỏa mãn, giúp con hài lòng. Bởi nếu chỉ mong được con “yêu”, sợ con “ghét”, thì cha mẹ sẽ do dự khi phải kê những đơn “thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng” để cứu con.

Thanh thiếu niên rất khó phát triển trí tuệ cảm xúc nếu sinh ra trong môi trường mà mọi thành viên đều chiều chuộng, đáp ứng yêu cầu và lúc nào cũng mơn trớn, nhẹ nhàng với các em, dù cho các em đang sai. Ví dụ thường gặp là khi con chạy nhanh vấp ngã, cha mẹ đánh cái sàn nhà. Con lấy đồ chơi của anh, anh đòi lại thì con khóc, cha mẹ nói “là anh thì phải nhường em”, con chểnh mảng học tập giáo viên góp ý thì công kích ngược lại giáo viên. Bênh con như vậy dĩ nhiên con không ghét, nhưng cha mẹ từ vai trò người hướng dẫn đã trở thành đầy tớ cho con, khiến nhận thức của con dần phát triển lệch lạc, ích kỷ.

Cha mẹ đồng hành, đồng cảm, thấu cảm cùng con sẽ khác so với việc sống để làm hài lòng con cái.

Con cái cũng nên hiểu “yêu, ghét” bằng lời nói chỉ đơn thuần bộc lộ cảm xúc, thiếu lý trí dễ gây ra sự ân hận sau này.

Cá nhân tôi rất khâm phục những bậc cha mẹ ở thời đại này. Bởi trong bể khổ họ vẫn quyết tâm cứu độ cho con cái bớt khổ. Thậm chí dù bị “ghét” thì họ vẫn “thương” con. Đó là tâm từ bi. Nhưng mong cha mẹ đừng quên từ bi cần đi kèm với trí tuệ.

Ở vai trò cố vấn cho các bạn thanh thiếu niên, tôi cũng ấn tượng với sự thông minh, giàu trí tưởng tượng, khao khát hướng ngoại để phát triển bản thân của các bạn. Nhưng nhanh quá dễ lầm lẫn, các bạn còn thời gian, còn nhiều điều cần học nên hãy thong thả, ngẫm nghĩ trước khi phát biểu cảm nghĩ về cách sống cuộc đời mà mình chưa từng sống. Bởi nếu phát hiện ra bản thân mình chưa dễ thương lắm thì đôi khi ghét cha mẹ lại là thiếu sáng suốt.

Gia đình là tổ ấm, trong ấm thì ngoài êm. Tôi nghĩ cha mẹ và con cái hòa thuận, an vui là điều quý giá. Để an vui, thuận hòa thì cần khoan dung, hiểu biết. Cha mẹ và con cái dù thương hay giận, không thể sống bên nhau mãi mãi. 

Tin tức sốt dẻo chưa chắc là đời thực cũng phải sốt sắng. Cả nhà nên ngồi lại với nhau bên mâm cơm, trò chuyện thường xuyên hơn. Điện thoại không cần mang theo, lăm lăm trên tay như vũ khí tự vệ. Tôi quan sát thấy một hiện khá lạ lùng là dù người lớn hay trẻ nhỏ, càng bất an lại càng hay giữ khư khư chiếc điện thoại trên tay.

•       Nguồn ảnh: dantri.com.vn