[Review Sách] Hướng Nội Cầu

 Nếu “Đông Y Chi Lộ” là hồi ức đến với con đường Y đạo của tác giả Dư Hạo, thì “Hướng Nội Cầu” là y thuật công truyền ông muốn gửi tặng cho tất cả mọi người. Cuốn sách được biên dịch bởi Bác sĩ Thương Yêu.

“Hướng Nội Cầu” dày 439 trang, tập hợp 20 bài giảng của Thầy thuốc Đông y Dư Hạo. Sứ mệnh của cuốn sách này được chia sẻ cụ thể trong lời ngỏ:

“Cuốn sách giúp bạn có cảm ngộ về nhân sinh, luận về Đạo và Đức, tìm hiểu gốc rễ và bản chất của bệnh tật, để bắt đầu hành trình chữa lành từ nội tâm con người…” (trang 7).

Tôi xin được chia sẻ cảm nhận của mình theo mạch trên. Nhưng để đảm bảo tính chất “Hướng nội cầu” và khai thác được giá trị đích thực của sách, bạn đọc nên tự mình cảm ngộ nếu hữu duyên có sách.

Cảm ngộ nhân sinh

Tôi nhận thấy nội dung này được chia sẻ trong bài giảng thứ Nhất (Cảm nhận về cuộc sống), Sáu (Vạn vật nhất thể), Bảy (Hiểu thấu rằng mọi thứ đều là sự tỉnh thức của chính mình), Mười (Mượn sự việc để tôi luyện tâm tính), Mười Một (Dùng lễ đối đãi cuộc đời).

Khi sinh ra, con người ta không phải chỉ cần biết sống đời mình là đủ. Mà còn cần phải biết cách tạo lập mối quan hệ với những người xung quanh. Nhưng học ra sao, hành thế nào để sống đời mình cho tốt đẹp vốn dĩ đã không dễ dàng, trừ người quá dễ dãi, thì việc biết mình, biết người để thấu hiểu nhân sinh càng là một chặng đường gian nan.

Nếu tâm phân biệt ta – người quá nặng thì chỉ liên tục cảm thấy ghen ghét, đau khổ. Còn nếu trọng người hơn ta thì đè nén, phẫn uất, coi ta hơn người thì kiêu ngạo, hung hăng. Trong khi đó, bản chất cuộc đời là ta - người nương tựa vào nhau. Không chỉ đơn thuần để phục vụ cho các nhu cầu vật chất của nhau, mà còn là giúp nhau tăng trưởng về tinh thần, trí lực.

“Chúng ta hãy nghỉ ngơi thật tốt, tĩnh tâm ngộ đạo. Tổng kết một câu: Mượn việc rèn tâm, mượn đời hóa tánh, đời người cần hướng về trung đạo, không nghiêng lệch, không cực đoan.” (trang 242)

Đạo và Đức

Thầy Dư Hạo phân tích phần này trong bài giảng thứ Tư (Đạo và Đức).

“Những bậc cao niên sống thọ phần lớn đều giữ được tâm thái bình hòa, ít bị ngoại cảnh làm dao động, họ thường trồng cây, vận động nhẹ nhàng, duy trì các công việc thể chất vừa sức để xương cốt thêm rắn rỏi, đây chính là tinh thần của “Hư kỳ tâm, thực kỳ phúc, nhược kỳ chí, cường kỳ cốt”. Khi bốn yếu tố này được thực hành đúng cách, thân thể tự nhiên sẽ khỏe mạnh.” (trang 123)

“Hư kỳ tâm, thực kỳ phúc, nhược kỳ chí, cường kỳ cốt” là lời dạy từ cuốn “Đạo Đức Kinh” của Lão Tử. Tiếp cận từ góc độ dưỡng sinh, tác giả đã phân tích cho chúng ta thấy ích lợi của một tâm trí ít lo âu, ăn uống no đủ (mà không phải là thừa), bớt tham vọng và năng vận động.

Chối bỏ Đạo, lãng quên Đức là chối bỏ quy luật vận hành của vũ trụ, cách sống thuận tự nhiên. Khi tiểu vũ trụ là con người trật nhịp khỏi sự điều hòa này thì sẽ xuất hiện những biến dị bất lợi. Đây là điều con người hiện đại thường lơ là hoặc bị các quảng cáo tiêu dùng, truyền thông giải trí thao túng, dẫn dắt. Thậm chí đến khi thân mang tật bệnh, một số người vẫn cố chấp né tránh “hướng nội cầu” (cầu ở bản thân) mà chạy theo “hướng ngoại cầu” (cầu ở các phương tiện trợ giúp bên ngoài như bác sĩ, bệnh viện, thuốc men).

Chữa bệnh không chữa được mệnh, nếu con người vẫn khước từ tri thiên mệnh, thì số mệnh của người đó coi như đã hết.

Gốc rễ của bệnh tật

Tôi khám phá ra căn nguyên của bệnh tật khi đọc bài giảng thứ Ba (Đừng sợ nảy sinh ý niệm, chỉ sợ tỉnh thức muộn màng), Năm (Buông bỏ và phá tướng), Bảy (Hiểu thấu rằng mọi thứ đều là sự tỉnh thức của chính mình), Mười Ba (Nhập vào và xuất ra).

Bệnh bắt đầu từ tâm, từ thói quen sinh hoạt hằng ngày, từ dục vọng vô độ mà ra. Khi sinh ra trên đời con người không có gì, lúc chết cũng chẳng thể mang theo. Nhưng ám ảnh về sự thiếu thốn, khát khao được công nhận, chạy theo khoái lạc nhất thời bủa vây khiến con người hủy hoại, thiêu đốt sức khỏe của bản thân từng ngày.

Trước hết là tâm náo động, nhiều toan tính, âu lo. “Thượng bất chính thì hạ tắc loạn”, tâm thần không minh mẫn khiến các chức năng của cơ thể không thể tự điều hòa, từ đó tạo cơ hội cho ung nhọt, bế tắc, nội kết ở dạng các khối u. Ăn không ngon, ngủ không yên là tiền đề hình thành bách bệnh.

Chưa hết, sống trong xã hội cuồng quay hối hả khiến con người ta lúc nào cũng muốn có thêm mà chẳng chịu buông bớt, chỉ miệt mài tích lũy, thâu nạp mà khó khăn hỷ xả. Đi ngược lại quy luật nhập - xuất của tự nhiên cũng chính là đang cố tính đảo ngược chu trình vận hành của mạch Nhâm và mạch Đốc cũng như phá vỡ thế quân bình Âm Dương trong cơ thể.

Khi đã mang tật bệnh, một số bệnh nhân vẫn chìm đắm trong màn sương mờ đục của tham, sân, si. Thậm chí còn kiêu mạn cho rằng chỉ cần đến bệnh viện đắt tiền, mua những viên thuốc giá trị, thuê các bác sĩ đầu ngành thì có thể cứu mạng mình. Đúng là những việc này có thể phần nào giúp họ kéo dài sự sống. Tuy nhiên, căn nguyên của bệnh tật thì vẫn còn, nằm ở thói quen sinh hoạt hằng ngày sinh ra từ tư duy cố hữu của họ. Do đó, bệnh tật chỉ bị đẩy lui mà chẳng thể chữa lành hoàn toàn, vẫn âm thầm gặm nhấm cơ thể để đợi ngày bạo phát dữ dội hơn. Tiền tài không phải vô hạn, sinh mệnh thì lại hữu hạn. Hậu quả đã rõ.

“Nhà cửa, xe cộ, tiền tài của chúng ta, tất cả đều là nhờ vào việc trao đổi sinh mệnh chi khí mà có được. […]. Khi nội tại của bạn cạn kiệt, sinh mệnh chi khí tiêu tan, thì tất cả những thứ bên ngoài cũng sẽ dần dần tan biến theo, và bạn không thể kiểm soát được điều này.” (trang 216).

Hành trình chữa lành từ nội tâm

“Có bệnh thì vái tứ phương”, nhưng “hướng ngoại cầu” như vậy chỉ cắt tỉa phần ngọn mà chưa thể nhổ tận gốc rễ của bệnh tật. Chỉ có “hướng nội cầu” (cầu chính mình) mới có thể giúp chúng ta phòng bệnh, chữa bệnh và quan trọng là cứu lấy mệnh của chính mình. Vì mệnh của mỗi người là kết tinh từ rất nhiều ý nghĩ, hành vi họ tích lũy theo năm tháng.

Nếu một người sống lương thiện, thuận tự nhiên, yêu thương bản thân và mọi người, thì tâm người đó đủ khả năng kích hoạt cơ chế tự chữa lành của cơ thể để phối hợp cùng quá trình cứu chữa từ người thầy thuốc. Ngược lại, nếu tâm chưa đủ an định thì cơ thể phải chống chọi với bệnh tật trong tình thế ra trận mà không có tướng giỏi, kết cục đã rõ.

Tác giả Dư Hạo đã rất tài tình khi đem vận dụng tư tưởng “Nội thánh, ngoại vương” (bên trong là Thánh, bên ngoài là Vua) từ Nho học chuyển sang đạo dưỡng sinh, chữa bệnh. Trong bài giảng thứ Chín (Tâm an là phúc), Mười Lăm (Tĩnh viết phục mệnh sự tĩnh lặng), Mười Sáu (Sức mạnh của tâm), Mười Bảy (Muôn sự quy nguyên), ông đã nhắc lại cho chúng ta nhớ tinh hoa của Đông Y chính là “Thượng công điều thần” (Thầy thuốc giỏi phải điều hòa tinh thần).

Với những ai muốn phòng bệnh hoặc đang cần chữa bệnh, thì mấu chốt nằm ở tâm – thần, chính là “hướng nội cầu” vậy. Tôi nghĩ điều giản dị này chính là tinh hoa trong dưỡng sinh- giản dị là đạo của trời đất.

“Cơ thể con người vốn là một khối khí huyết, và khối khí huyết này không thể rời bỏ ‘thần’ trong nội tại. Một khi ‘thần’ không thể làm chủ, không thể đảm đương vai trò của bậc quân vương, thiên hạ ắt sẽ đại loạn.’’ (trang 9)

Thay cho lời kết

Tác phẩm có sự hòa kết của tư tưởng Nho – Phật – Lão, chiêm nghiệm của một y sĩ và cũng là một con người mong muốn cứu lấy con người. Tôi tin rằng đó là tinh thần nhân đạo.

“Hướng nội cầu” vốn là điều mà đáng lẽ ra chúng ta không nên quên. Tác giả Dư Hạo đã nhắc cho chúng ta nhớ thế gian phồn hoa này có rất nhiều điều thú vị, hấp dẫn khiến chúng ta quên mình để vội vã sấn tới nắm bắt, mặc cho sức sống tiêu hao, tinh thần bấn loạn. Thói quen “tham bát bỏ mâm” ấy cần bị loại bỏ nếu muốn sống khỏe mạnh.

Có thể coi “Hướng nội cầu” là hành trình nội tu không mang tính chất tâm linh, huyền bí mà đến từ điều căn bản nhất trong đời người: Tình yêu thương và trân trọng sinh mệnh.